Marmara Üniversitesi -3-

Cumhuriyet döneminde 1925 senesinde bu okulun ismi Ulum-ı Aliye-i Ticariye olarak değiştirilmiştir.

1. Dünya Harbi sonrasında İstanbul’un işgali döneminde, maalesef bir çok kamu binası gibi Ticaret Mektebi binasına işgal kuvvetlerince el konulmuştur .“Ticaret mektebi ve bazı binaların Fransız Komiserliği’nce işgali.”[1] Fî Muharrem sene 338 (8 Ekim 1919) (Fransız İstanbul Komiserliği’nden Osmanlı Dahiliye Nezareti’ne Fransızca mektup) Albay CARE /Temsilciler Ordusu Komutanı Sayın Osmanlı Devleti-İstanbul  /Dış İşleri Bakanlığı

Müttefik kuvvetler el koyma komisyonunun 30 Ağustos 1919 toplantısında aldığı karar gereği size, 11 Eylül 1919 da uygulanacak el koymaları bildirmekten şeref duyarım.

1) Sultanahmet camisinin karşısında bulunan ve mülkiyeti İstanbul Ticaret Okuluna ait olan binanın, Şark Bölgesi Havacılık Dairesi’nin yerleşmesine ve kullanmasına

2) Bakırköy’de oturan Osmanlı tabiiyetindeki Artin Avediss’e ait kayığın, askerlerin denize gireceği yerleri gözetmesi için 122 D.I bölümüne

3) Bakırköy’de Zeytinlik Mahallesi’nde bulunan ve Osmanlı tabiiyetinde bulunan ve Kumkapı’da ikamet eden Krikor Keresteci’ye ait evin 10.Grup A.m.c ye.

4) Bakırköy de Pudriyer Sokağı’nda askerî yemekhanenin karşısında bulunan ve Osmanlı tabiiyetindeki Karaeftioğlu’na ait apartmanın, Genelkurmay Başkanlığı 16. R.t.s de görevli albaya lojman olmasına

5) Bakırköy Aralık Sokak’ta bulunan ve Yunan vatandaşı Yanni Pouance ait olup, yine Yunan vatandaşı M.Banvakas’a kiralanmış olan mobilyalı dairenin 122 D.I .

Sonuç olarak, mülk sahiplerini haberdar etmenizi ve gerekli önlemlerin alınmasının sağlanmasını..Not: Osmanlı Savaş Bakanlığı el koyma bölümü de bu konu ile ilgili bilgilendirilmiştir.

Ticaret Mektebi 1920 senesinde Ticaret Nazırlğı’na bağlanmıştır. “Ticaret Mektebi’nin Ticâret Nezâreti’ne rabt ve ilhâkı”[2] 20 Ramazan sene 338 (7 Haziran 1920)..Cumhuriyet döneminde 1925 senesinde bu okulun ismi Ulum-ı Aliye-i Ticariye olarak değiştirilmiştir.. 1950’1i yıllarda, o zamana kadar yüksek öğretim ile ilgili olarak yapılan kanunî düzenlemelerin sadece üniversiteleri kapsaması, mesleki öğretim yapan yüksek öğretim kurumlarını dışarda bırakması, öncelikle yüksek okulları bir arayışa itmiş ve doğal olarak bu okullar da kendi düzenlerinin oluşturulmasına çalışmışlardır.

1959 senesinde 7334 sayılı yasa ile mevcut dört yüksek iktisat ve ticaret okulu akademi haline gelmişlerdir. Yüksek iktisat ve ticaret okulları, akademi haline geldikten sonra daha fazla özerkliğe ve daha fazla mali kaynaklara sahip duruma gelmişlerdir.

1960 yılı sonrasında işletme sayısı hızlı artış gösterme eğilimine girmiştir. Bu gelişmelere istinaden, işletme tahsili yapmış personel ihtiyacını karşılamak için, yüksek iktisat ve ticaret okullarının akademi haline gelmesi bir ölçüde de olsa, gelişmelerini sağlayacak kanuni düzenlemeye kavuşturmuştur.

7334 Sayılı İktisadi ve Ticari İlimler Akademileri Kanunu’nun kabul edildiği 1959 yılında dört Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu vardı. Bunlar 1883 yılından bu yana eğitimini sürdüren İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu, 1944 yılında kurulmuş olan İzmir Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu, 1955 yılında kurulan Ankara Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu ve 1958 yılında kurulan ve o tarihte henüz mezun vermemiş olan Eskişehir Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu idi. Bu kanunla mekteplerin öğretim metodları ve programlarında değişiklikler yapılmış, öğretim üye ve yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları, hak ve unvanları yasal esaslara bağlanmıştır. 8 Mayıs 1969 tarih ve 1169 sayılı yasa ile akademiler, kendi organları tarafından idare ve murakabe edilen tüzel kişiliğe sahip, katma bütçeli özerk kuruluşlar haline getirilmişlerdir. 1971 senesinde ise bir başka atılım gerçekleştirilerek, 25.8.1971 tarih ve 1472 sayılı yasa ile kendi bölgelerindeki özel okullar akademilere bağlanmıştır[3].

İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi tarihi süreç boyunca, Sultanahmet semtinde bulunan Hamidiye Ticaret Mektebi binasını kullanmaya devam etmiştir. Bu bina, yapıldığı tarihten 1970’lere kadar geçen sürede bazı değişiklikler geçirmiştir. Bina ile ilgili en büyük felaket 1977 senesinde gerçekleşmiş; bina 1977 yılında bir kundaklama sonucu tamamen olmasa da büyük çapta yanmıştır. Bu yangında, maalesef binanın tarihi bir çok unsuru yanmış ve bir kısım tarihi belgeler de bu yangında yok olmuştur.

20 Temmuz 1982 tarihli ve 17760 sayılı Resmi Gazete’de neşrolunan 41 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Üniversitemiz “Marmara Üniversitesi” ismiyle resmen kurulmuştur. Bu kararnamenin 14. Maddesi Üniversitemizin teşekkülü hakkındadır:

“Marmara Üniversitesi:

MADDE 14 – İstanbul’da MARMARA ÜNİVERSİTESİ adıyla yeni bir üniversite kurulmuştur.”

Bu kararname ile yeni kurulan Fen – Edebiyat Fakültesi ile Hukuk Fakültesi’nin yanı sıra diğer bakanlık birimlere bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren Atatürk Eğitim Fakültesi, Teknik Eğitim Fakültesi, İktisadi ee İdarî Bilimler Fakültesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Eczacılık Fakültesi, İlahiyat Fakültesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Enıstütüsü, Isağlık Bilimleri Enstitüsü, Basın – Yayın Yüksekokulu, Eğitim Yüksekokulu da Marmara Üniversitesi bünyesine alınmıştır.

30 Mart 1983 tarih ve 18003 Sayılı Resmi Gazete’de neşrolunan “Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu” ile de kanuni mevzuat tamamlanmıştır. ..Bütün bunlara göre, kuruluşundan bu yana Ticaret Mektebi’nin aldığı isimler ve bağlı olduğu idari birimler şu şekildedir:

Hamidiye Ticaret Mektebi – 1883 Ticaret Nezareti

Hamidiye Ticaret Mektebi – 1886 Maarif Nezareti

Ticaret Mekteb-i Alisi – 1909 Maarif Nezareti

Ticaret Mekteb-i Alisi – 1920 Ticaret Nezareti

Ulum-ı Aliye-i Ticariye Mektebi – 1924 İktisat Vekaleti

Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi – 1938 Maarif Vekaleti

İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi – 1959 Maarif Vekaleti

Marmara Üniversitesi – 1982 Yükseköğretim Kurulu                                                                                  

Hamidiye Ticaret Mektebi’nde Okul Müdürü olarak görev yapmış olanlar:

Garati Efendi (1883-1886): Hamidiye Ticaret Mektebi Âlisi’nin ilk müdürüdür.

Gelenbevizade Sait Bey (1887-1906): Hamidiye Ticaret Mektebi Âlisi’nin ikinci müdürüdür.

Hamit Bey (1906-1908): Hamidiye Ticaret Mektebi Âlisi’nin üçüncü müdürüdür.

Aynizade Hasan Tahsin Bey (1908-1909): Hamidiye Ticaret Mektebi Âlisi’nin dördüncü müdürü.

Kirkor Kömürcüyan Efendi (1909-1914): Hamidiye Ticaret Mektebi Âlisi’nin beşinci müdürüdür.

Gelenbevizade Hikmet Bey (1914-1917): Mektebin altıncı müdürüdür. (Mektep 1915’te Ticaret Mektebi Âlisi Ulûm-ı Ticariye adını almıştır.)

Hulûsi Bey (1917-1919): Mektebin yedinci müdürüdür.

Serkis Nihad Bey (1919-1921):Mektebin sekizinci müdürüdür. “Meclis-i Müderrisin Reisi” unvanı ile görev yapmıştır.

Sadettin Bey (1921-1925): Mektebin dokuzuncu müdürüdür. (Mektep 1925’te İstanbul Ulûmu Âliyei Ticariye Mektebi adını almıştır.).

Naki Köstem (1925-1929) : Mektebin onuncu müdürüdür.

Hüsnü Yaman (1929-1933):Mektebin on birinci müdürüdür.

Nihad Odabaşı (1933-1935): Mektebin on ikinci müdürüdür.

Ord.Prof.Dr. Ali Fuat Başgil (1935-1937): Mektebin on üçüncü müdürüdür. (Mektep 1936 yılında İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu adını almıştır.)

Ord.Prof.Dr. Şükrü Baban (1938-1939): Okulun on dördüncü müdürüdür.

Ord.Prof.Dr. Nihad Sayar (1939-1978): 1939’dan 1950’ye kadar okulun on beşinci müdürü, 1959’dan 1978 yılına kadar da Akademinin ilk başkanı olarak, 39 yıl aralıksız yöneticilik yapmıştır.

Dr. Önder BAYIR

[1] HR.SYS. 2525 / 9
[2] BEO.4636/347675
[3] Oktay Güvemli, aynı eser

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir